بیماری‌های روماتیسمی و اسکلتی-عضلانی (RMDs) گروه متنوعی از بیماری‌های التهابی هستند که معمولاً بافت همبند و مفاصل را تحت تأثیر قرار می‌دهند، اما می‌توانند هر عضوی از بدن را نیز تحت تأثیر قرار دهند. بیش از ۲۰۰ بیماری روماتیسمی و اسکلتی-عضلانی مختلف وجود دارد که هم کودکان و هم بزرگسالان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

آنها معمولاً در اثر اختلال در تنظیم سیستم ایمنی، عفونت‌ها یا زوال تدریجی مفاصل، عضلات، رباط‌ها و استخوان‌ها ایجاد می‌شوند. برخی از آنها دارای یک جزء خودایمنی هستند در حالی که منشأ برخی دیگر ناشناخته است. آنها معمولاً پیشرونده، دردناک و محدودکننده عملکرد هستند. در موارد شدید، بیماری‌های روماتیسمی و اسکلتی-عضلانی می‌توانند منجر به ناتوانی قابل توجهی شوند و تأثیر عمده‌ای بر کیفیت زندگی و امید به زندگی داشته باشند (van der Heijde et al., 2018).

عوامل موثر در این بیماری

تغییرات بدن مرتبط با پیری - از جمله کاهش پروتئین سوماتیک، مایعات بدن و تراکم استخوان و چاقی ممکن است در شروع و پیشرفت آرتروز نقش داشته باشند. افزایش توده بدنی باعث ایجاد تغییراتی در تنظیم‌کننده‌های عصبی-غددی، تنظیم‌کننده‌های ایمنی و متابولیسم می‌شود که بر روند التهابی تأثیر می‌گذارند. بیماری‌های روماتیسمی معمولاً مزمن هستند و درمان شناخته‌شده‌ای ندارند، اما ممکن است به صورت دوره‌های حاد با مدت کوتاه یا متناوب بروز کنند.

بیماری‌های مزمن آرتریت با دوره‌های متناوب بهبودی بدون علائم و عود با علائم بدتر شونده که بدون هیچ علت قابل شناسایی رخ می‌دهند، همراه هستند. عوامل خطر شامل آسیب‌های مکرر مفاصل، استعداد ژنتیکی و عوامل محیطی، به ویژه سیگار کشیدن است. جنسیت یک عامل خطر است زیرا زنان نسبت به مردان در برابر اکثر بیماری‌های روماتیسمی ( نقرس مردان بیشتر)آسیب‌پذیرتر هستند.

یک تجزیه و تحلیل ترانسکریپتوم از سطوح RNA نشان داد که زنان سالم دارای "پروفایل پیش التهابی" هستند (Jansen و همکاران، 2014). بیماران مبتلا به بیماری‌های روماتوئیدی- اسکلتی-عضلانی همچنین در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سایر بیماری‌ها مانند بیماری‌های قلبی عروقی ( Arida و همکاران، 2018)، سندرم متابولیک (Medina و همکاران، 2018) و اختلالات روانی مانند افسردگی (Marrie و همکاران، 2018) هستند که این موارد هم باید جدی گرفته شوند.

نقش تغذیه در این بیماران

• یک رژیم غذایی با پروتئین و انرژی کافی، غنی از ویتامین‌ها، مواد معدنی و اسیدهای چرب امگا-3 می‌تواند اثر محافظتی مفیدی در برابر آسیب بافتی و سرکوب فعالیت التهابی ایجاد کند.
• سطح ویتامین D که در اواخر زمستان و اوایل بهار به پایین‌ترین حد خود می‌رسد، با افزایش فعالیت بیماری، شدت بالینی و میزان عود در چندین بیماری از جمله شعله‌ور شدن غیرپوستی SLE، پسوریازیس و RA مرتبط است (Watad و همکاران، 2017). شکل فعال ویتامین D  که کلسیتریول نامیده می‌شود به گیرنده ویتامین D (VDR) متصل می‌شود، پروتئینی که به عنوان یک فاکتور رونویسی عمل می‌کند و بیان چندین ژن را تنظیم می‌کند و از این طریق در تنظیم سلول های التهابی و پیش التهابی نقش دارد.
• رژیم غذایی مدیترانه ای ( گنجاندن هرچه بیشتر غذای تازه، حداقل مقدار غذاهای فرآوری شده و فست فود، حداقل مقدار قند، به ویژه فروکتوز و ساکارز، و فراوانی میوه‌ها (به ویژه انواع توت‌ها) و سبزیجات، پروتئین‌های بدون چربی از منابع حیوانی مانند مرغ و ماهی و منابع گیاهی مانند حبوبات و آجیل، به علاوه اسیدهای چرب ضروری و فیبر غذایی است)
• اسیدهای چرب موجود در روغن زیتون فوق بکر، گردو، تخمه کدو و اسیدهای چرب امگا ۳ موجود در دانه‌های کتان و چیا و ماهی‌های چرب آب سرد مانند ماهی سالمون، ساردین، ماهی خال مخالی و شاه‌ماهی نقش محافظتی دارند.
• کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده مانند پاستا، نان سفید، برنج سفید و سایر غلات تصفیه‌شده و ساکارز (شکر سفره) و محصولات حاوی ساکارز مانند شیرینی، کلوچه، کیک، شکلات‌های انرژی‌زا و آب‌نبات محدود شوند.
• مصرف غلات کامل مانند برنج قهوه‌ای، گندم بلغور و سایر غلات تصفیه‌نشده مانند کینوا و گندم ترجیح داده شود.
•  مصرف گوشت قرمز، کره، پنیر و سایر لبنیات پرچرب کم شود.
• ادویه‌هایی مانند زنجبیل، کاری، زردچوبه و رزماری باشد اثرات ضدالتهابی دارند و مفیدند.
• منابع خوب مواد مغذی گیاهی: میوه‌ها و سبزیجات از همه رنگ‌های روشن و تیره، به ویژه انواع توت‌ها، گوجه‌فرنگی، میوه‌های نارنجی و زرد و سبزیجات برگ‌دار تیره؛ سبزیجات خانواده کلم (کلم، کلم بروکلی، کلم بروکسل، گل کلم)؛ غذاهای سویا، چای (به خصوص سفید، سبز )، شکلات تلخ ساده در حد اعتدال. /ف.نوروزی فرد

دکتر «عبدالله هژبری منش» دکتری تخصصی تغذیه بالینی و رژیم درمانی ،دانشکده تغذیه و علوم غذایی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز