دانشکده تغذیه و علوم غذایی
مزایا و معایب آمپول لاغری
چاقی در دهههای اخیر به یکی از مهمترین چالشهای سلامت در جهان تبدیل شده و با مرگومیر ناشی از طیفی از بیماریهای مزمن ارتباطی مستقیم دارد. اگرچه اصلاح سبک زندگی، شامل تعدیل الگوی غذایی و فعالیت بدنی، همچنان به عنوان رکن اساسی مدیریت وزن شناخته میشود، شواهد نشان میدهد که این مداخلات در افراد با چاقی مزمن، غالباً به کاهش وزن محدود منجر شده و به دلیل دشواری در پایبندی بلندمدت، با خستگی و ترک مداخله از سوی بیمار همراهند.
از اینرو، بهرهگیری همزمان از درمانهای دارویی و مکملهای کنترل وزن، در کنار مداخلات تغذیهای و رفتاری، به عنوان رویکردی مؤثرتر در این گروه از بیماران توصیه میشود.
در این میان، داروهای تزریقی کاهنده وزن (آگونیستهای گیرنده ( GLP-1، که با تقلید عملکرد هورمونهای درونزاد رودهای موسوم به اینکرتینها عمل میکنند، جایگاه ویژهای یافتهاند. این داروها در ابتدا با هدف درمان دیابت ۲ توسعه یافتند، اما اثرات قابل توجه آنها در کاهش وزن، موجب جلب توجه گسترده در حوزه درمان چاقی شد.
«لیراگلوتاید» به عنوان نسل نخست این داروها، که بهصورت تزریق روزانه تجویز میشود، معمولاً با کاهش وزنی در حدود ۵-۱۰٪ همراه است. پس از آن، «سماگلوتاید» با الگوی تزریق هفتگی، اثربخشی بیشتری نشان داد و به کاهش وزنی در حدود ۱۵٪ انجامید. در ادامه، «تیرزپاتاید» به عنوان یک آگونیست دوگانه GLP-1 و GIP وارد عرصه درمان شد و با اثرگذاری همزمان بر دو مسیر هورمونی، کاهش وزنی بیش از ۲۲ درصد را نشان داد؛ میزانی که در برخی موارد با نتایج حاصل از جراحیهای باریاتریک قابل مقایسه است.
مکانیسم اصلی اثر این داروها بر افزایش احساس سیری از طریق تأثیر بر مراکز تنظیم اشتها در دستگاه عصبی مرکزی و نیز کاهش سرعت تخلیه معده استوار است؛ با این حال، فواید آنها صرفاً به کاهش وزن محدود نمیشود. شواهد بالینی حاکی از آن است که این داروها میتوانند خطر بروز رویدادهای قلبیعروقی، سکته مغزی و نارسایی قلبی را بهطور معناداری کاهش داده و منجر به بهبود کبد چرب شوند.
شایعترین عوارض این داروها اختلالات گوارشی از جمله تهوع، استفراغ، اسهال و یبوست است که عمدتاً در مراحل آغازین یا هنگام افزایش دوز بروز میکنند.
همچنین، عوارض جدیتر (و نادر) نظیر پانکراتیت و سنگ کیسه صفرا نیز گزارش شده است. با این حال باید توجه داشت که بروز این علائم در بسیاری از موارد، نه بهطور مستقیم ناشی از خود دارو، بلکه بعنوان پیامد «کاهش سریع وزن» است.
علاوه بر این، مصرف این داروها در افراد دارای سابقه شخصی یا خانوادگی سرطان مدولاری تیروئید و نیز در مبتلایان به سندرم نئوپلازی غدد درونریز متعدد نوع ۲ (MEN2) بهطور مطلق ممنوع است. همچنین بهتر است این داروها در افراد با سابقه آسیب شبکیه چشم (رتینوپاتی) و اختلالات عصبی غذاخوردن (پرخوری و بی اشتهایی عصبی) توصیه و تجویز نشود.
یکی از نگرانیهای مهم در مورد این داروها، از دست رفتن توده عضلانی است. مطالعات نشان دادهاند که حدود ۲۵-۳۰٪ وزن ازدسترفته ممکن است مربوط به توده بدون چربی باشد. در این زمینه، نقش متخصص تغذیه اهمیتی اساسی پیدا میکند. بهمنظور پیشگیری از تحلیل عضلانی، توصیه میشود یک رژیم غذایی مناسب تحت نظر متخصص تغذیه جهت تامین پروتئین کافی دریافت شود.
همچنین، کاهش بیش از حد دریافت انرژی (کالری مصرفی روزانه) باید مورد اجتناب قرار گیرد، زیرا میتواند با تحلیل عضلانی، عوارضی مانند سنگ کیسه صفرا، خستگی شدید و آسیبهای کلیوی همراه باشد. افزون بر این، انجام تمرینات مقاومتی برای حفظ توده عضلانی توصیه می شود.
دادههای موجود نشان میدهد که پس از قطع دارو، احتمال بازگشت وزن تا ۶۰ درصد محتمل و قابل توجه است. بنابراین، درمان دارویی باید به منزله فرصتی برای آموزش مهارتهای پایدار تغذیهای و اصلاح عادات توسط متخصصین تغذیه تلقی شود و حضور ایشان در تیم درمانی برای پیشگیری از عوارض، حفظ وضعیت تغذیهای و هدایت صحیح فرایند درمان چاقی، ضرورتی انکارناپذیر است./ف.نوروزی فرد
منابع:
1. Wilding JPH, Batterham RL, Calanna S, Davies M, Van Gaal LF, Lingvay I, et al. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. N Engl J Med. 2021;384(11):989-1002.
2. Jastreboff AM, Aronne LJ, Ahmad NN, Wharton S, Connery L, Alves B, et al. Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity. N Engl J Med. 2022;387(3):205-216.
3. Mamas MA, Bays H, Li R, Upadhyay N, Irani T, Senyucel C, Dunn JP, Liu-Seifert H. Tirzepatide compared with semaglutide and 10-year cardiovascular disease risk reduction in obesity: post-hoc analysis of the SURMOUNT-5 trial. Eur Heart J Open. 2025 Sep 2;5(5):oeaf117. doi: 10.1093/ehjopen/oeaf117. PMID: 40980721; PMCID: PMC12448458.
4. West S, Cuthbert K, MacLennan G, et al. Weight regain after cessation of medication for weight management: systematic review and meta-analysis. BMJ. 2026;392:e085304.
5. Ismaiel, A., Scarlata, G.G.M., Boitos, I. et al. Gastrointestinal adverse events associated with GLP-1 RA in non-diabetic patients with overweight or obesity: a systematic review and network meta-analysis. Int J Obes 49, 1946–1957 (2025). https://doi.org/10.1038/s41366-025-01859-6
6. Sedat, A. Medical nutrition in the glucagon-like peptide-1 (GLP-1) era: Protein strategies, micronutrient monitoring, and lean mass preservation, Clinical Nutrition ESPEN, Volume 73, 2026, 103305, ISSN 2405-4577, https://doi.org/10.1016/j.clnesp.2026.103305.
7. Mozaffarian D, Agarwal M, Aggarwal M, Alexander L, Apovian CM, Bindlish S, Bonnet J, Butsch WS, Christensen S, Gianos E, Gulati M, Gupta A, Horn D, Kane RM, Saluja J, Sannidhi D, Stanford FC, Callahan EA. Nutritional priorities to support GLP-1 therapy for obesity: A joint Advisory from the American College of Lifestyle Medicine, the American Society for Nutrition, the Obesity Medicine Association, and The Obesity Society. Obesity (Silver Spring). 2025 Aug;33(8):1475-1503. doi: 10.1002/oby.24336. Epub 2025 May 30. Erratum in: Obesity (Silver Spring). 2026 Jul;34(7):1516. doi: 10.1002/oby.70222. PMID: 40445127; PMCID: PMC12304835.
«دکتر محمدجعفر دهزاد»،دکترای تخصصی (PhD) تغذیه و رژیم درمانی، دانشکده تغذیه و علوم غذایی دانشگاه علوم پزشکی شیراز
نظر دهید