سقط خودبه‌خودی یکی از شایع‌ترین عوارض بارداری است و حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد بارداری‌های تشخیص‌داده‌شده را در بر می‌گیرد. بخش عمده سقط‌های سه‌ماهه اول به علت ناهنجاری‌های کروموزومی جنین رخ می‌دهد و با تغذیه قابل پیشگیری نیست. با این حال، مطالعات نشان داده‌اند که وضعیت تغذیه‌ای مناسب مادر پیش از بارداری و در هفته‌های ابتدایی آن، نقش مهمی در سلامت جفت، رشد طبیعی جنین و کاهش عوامل خطر قابل اصلاح مرتبط با سقط دارد.

موارد تغذیه ای  موثر در پیشگیری از سقط جنین

• یکی از مهم‌ترین مواد مغذی در این زمینه اسید فولیک است. دریافت روزانه ۴۰۰ تا ۸۰۰ میکروگرم اسید فولیک از حداقل یک ماه قبل از بارداری تا پایان سه‌ماهه اول، علاوه بر کاهش خطر ناهنجاری‌های لوله عصبی، برای تکثیر طبیعی سلول‌ها، تشکیل DNA و رشد مناسب جفت ضروری است. کمبود فولات می‌تواند با اختلال در رشد اولیه جنین و افزایش برخی عوارض بارداری همراه باشد.
• ویتامین D نیز در تنظیم عملکرد سیستم ایمنی و فرآیند لانه‌گزینی جنین نقش دارد. مطالعات نشان داده‌اند که کمبود ویتامین D در زنان باردار با افزایش خطر برخی عوارض بارداری از جمله سقط ارتباط دارد. بنابراین، در صورت وجود کمبود، اصلاح آن تحت نظر پزشک توصیه می‌شود.
• مصرف کافی آهن، ید، روی، کلسیم و اسیدهای چرب امگا ۳ نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. آهن از کم‌خونی و کاهش اکسیژن‌رسانی به بافت‌های مادر و جنین جلوگیری می‌کند. ید برای تکامل سیستم عصبی جنین ضروری است و امگا ۳، به‌ویژه DHA، در رشد مغز جنین و عملکرد مناسب جفت نقش دارد.
•  شواهد علمی از الگوی غذایی مدیترانه‌ای به عنوان یکی از سالم‌ترین الگوهای تغذیه‌ای در دوران بارداری حمایت می‌کنند. این رژیم بر مصرف فراوان میوه، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، مغزها، روغن زیتون، ماهی و لبنیات کم‌چرب تأکید دارد و مصرف گوشت‌های فرآوری‌شده، نوشیدنی‌های شیرین و غذاهای سرشار از چربی‌های ترانس را محدود می‌کند. این الگوی غذایی با کاهش التهاب، بهبود عملکرد عروق و سلامت جفت همراه است و می‌تواند احتمال بارداری موفق را افزایش دهد.
•  در مقابل، مصرف زیاد غذاهای فوق‌فرآوری‌شده، نوشابه‌های شیرین، فست‌فود، چربی‌های ترانس و قندهای ساده با افزایش التهاب و استرس اکسیداتیو همراه است و توصیه می‌شود تا حد امکان محدود شوند.
• مصرف الکل باید به طور کامل قطع شود و مصرف کافئین نیز به کمتر از ۲۰۰ میلی‌گرم در روز (حدود یک تا دو فنجان قهوه) محدود گردد.
•  رعایت اصول ایمنی غذایی نیز در پیشگیری از سقط اهمیت دارد. زنان باردار باید از مصرف لبنیات غیرپاستوریزه، گوشت و تخم‌مرغ نیم‌پز، ماهی و گوشت خام و مواد غذایی آلوده خودداری کنند، زیرا برخی عفونت‌های غذایی مانند لیستریوز و توکسوپلاسموز می‌توانند خطر سقط جنین را افزایش دهند.

در مجموع، اگرچه تغذیه به تنهایی قادر به پیشگیری از همه موارد سقط نیست، اما حفظ وزن مناسب، مصرف مکمل‌های ضروری، پیروی از یک رژیم غذایی متعادل و سرشار از مواد مغذی، اصلاح کمبودهای تغذیه‌ای و رعایت ایمنی مواد غذایی از مهم‌ترین اقدامات مبتنی بر شواهد برای حمایت از یک بارداری سالم و کاهش عوامل خطر قابل اصلاح محسوب می‌شوند./ف.نوروزی فرد

1. American Society for Reproductive Medicine. Recurrent Pregnancy Loss: A Committee Opinion. Fertility and Sterility. 2026.
2. European Society of Human Reproduction and Embryology. ESHRE Guideline: Recurrent Pregnancy Loss. Human Reproduction Open. 2018.
3. European Society of Human Reproduction and Embryology. ESHRE Guideline: Recurrent Pregnancy Loss – Update 2022. Human Reproduction Open. 2023;1:hoad002.
4. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. Recurrent Miscarriage. Green-top Guideline No. 17. 2023.
5. World Health Organization. WHO Recommendations on Antenatal Care for a Positive Pregnancy Experience.

دکتر «عبدالله هژبری منش» دکتری تخصصی تغذیه بالینی و رژیم درمانی دانشکده تغذیه و علوم غذایی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز