سیترولین  (L-Citrulline) یک اسید آمینه غیرضروری است که به طور طبیعی در بدن سنتز شده و در غذاهایی همچون هندوانه، خیار و کدو وجود دارد. در سال‌های اخیر، سیترولین به عنوان یک مکمل عملکردی محبوب در بین ورزشکاران مورد توجه قرار گرفته است.

مکانیسم‌های عمل بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی

1. افزایش سنتز نیتریک اکساید (NO):

سیترولین پیش‌ساز آرژنین در چرخه اوره می باشد. در کلیه و اندوتلیوم عروق، سیترولین به آرژنین تبدیل می‌شود. آرژنین توسط آنزیم نیتریک اکسید سنتاز (NOS) به نیتریک اکساید تبدیل می‌شود. نیتریک اکساید در نهایت منجر به گشادی عروق (Vasodilation) می‌گردد.

2. بهبود گردش خون و تحویل مواد مغذی:

افزایش جریان خون به عضلات فعال طی ورزش منجر به تحویل بهتر اکسیژن، گلوکز، اسیدهای چرب و هورمون‌های آنابولیک به عضلات شده و ازطرفی دفع بهتر مواد متابولیکی (مانند لاکتات و آمونیاک) از عضلات را به همراه خواهد داشت.

3. کاهش خستگی از طریق چرخه اوره:

سیترولین در فرآیند دفع آمونیاک (محصول فرعی تجزیه پروتئین) از عضلات نقش دارد. آمونیاک با ایجاد اختلال در متابولیسم انرژی و انتقال عصبی-عضلانی منجر به بروز خستگی در عضلات می گردد. لذا، کاهش سطح آمونیاک در عضلات، خستگی مرکزی و محیطی را در ورزشکاران به تأخیر می‌اندازد.

4. افزایش سنتز پروتئین عضلانی:

برخی منابع گزارش نموده اند که از طریق افزایش در دسترس بودن آرژنین و فعال‌سازی مسیر mTOR، سیترولین خود مستقیماً بر سنتز پروتئین تأثیر خواهد داشت.

اشکال مختلف مکمل سیترولین

برخی فواید پیشنهاد شده مکمل سیترولین برای ورزشکاران

مکانیسم‌های کاهش خستگی مرتبط با سیترولین:

1. کاهش خستگی مرکزی:

مهار انتقال دهنده‌های گلوتامات: سیترولین به عنوان یک مودولاتور گلوتاماترژیک عمل می کند.

تنظیم سطح سروتونین: کاهش تریپتوفان آزاد در مغز از طریق رقابت برای انتقال

حفظ عملکرد شناختی: بهبود جریان خون مغزی و اکسیژناسیون

2. کاهش خستگی محیطی:

تنظیم کلسیم داخل سلولی: بهبود عملکرد SERCA (پمپ کلسیم شبکه سارکوپلاسمی)

کاهش تجمع پتاسیم خارج سلولی: از طریق بهبود پمپ سدیم-پتاسیم

ملاحظات فارماکوکینتیک در ورزشکاران

جذب: از روده کوچک از طریق حامل‌های سدیم-وابسته. سیترولین جذب بالاتری نسبت به آرژنین خوراکی دارد، زیرا از متابولیسم اولیه کبدی اجتناب     می نماید.

نیمه‌عمر: حدود 5/1-1 ساعت.

اوج غلظت پلاسمایی: 2-1 ساعت پس از دریافت.

دفع: دفع سیترولین عمدتا از طریق کلیه ها می باشد، لذا هیدراتاسیون کافی در زمان دریافت این ماده مغذی از اهمیت بالایی برخوردار می باشد.

شواهد متضاد و محدودیت‌ها

- ورزشکاران آموزش‌دیده ممکن است پاسخ کمتری به دریافت مکمل نشان دهند.

- اثرات در ورزشکاران قدرتی ممکن است کمتر از ورزشکاران استقامتی باشد.

- برخی مطالعات عدم بهبود معنی‌داری در عملکرد ورزشی با دوزهای پایین (کمتر از 3 گرم در روز) گزارش نموده اند. تفاوت در زمان‌بندی دریافت و فرم مکمل می‌تواند توجیه‌کننده این نتایج باشد.

ملاحظات ایمنی و عوارض جانبی

- سیترولین به طور کلی ایمن و با تحمل گوارشی مناسب شناخته می‌شود.

- در دوزهای بالا (بیشتر از 10 گرم درروز) ممکن است عوارض نادر و خفیف همچون تهوع و ناراحتی گوارشی به همراه داشته باشد.

- به دلیل اثر وازودیلاتوری، در افرادی که داروهای فشارخون دریافت می‌کنند، میبایست با احتیاط و تحت نظر پزشک مصرف گردد شود. دریافت این مکمل در بیماران با اختلالات سیکل اوره نیز منع مصرف دارد./ف.نوروزی فرد

«دکتر سعید شرافت  منش» دکترای تخصصی تغذیه و رژیم درمانی، دانشکده تغذیه و علوم غذایی علوم پزشکی شیراز