عادات سبک زندگی و اقدامات خودمراقبتی نظیر دستیابی به وزن سالم، تغذیه اصولی و حفظ فعالیت بدنی  از مؤثرترین روش‌ها برای کنترل و مدیریت «بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک» (MASLD) محسوب می‌شوند؛ عارضه‌ای که پیش‌تر تحت عنوان «بیماری کبد چرب غیرالکلی» (NAFLD) شناخته می‌شد.

ویتامین‌ها و مکمل‌ها درمان قطعی برای MASLD به شمار نمی‌روند و نمی‌توانند جایگزین رژیم غذایی و سبک زندگی سالم شوند. با این وجود، پژوهشگران در حال بررسی این موضوع هستند که چگونه مصرف برخی ویتامین‌ها و مکمل‌ها، در کنار اصلاحات سبک زندگی، می‌تواند به ارتقای سلامت کبد کمک کند.

ویتامین E

ویتامین E یک آنتی‌اکسیدان است؛ یک ماده مغذی که می‌تواند به محافظت از سلول‌ها در برابر آسیب‌های اکسیداتیو کمک کند. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که در بیماران مبتلا به MASLD، ویتامین E ممکن است باعث تقویت آنتی‌اکسیدان‌های طبیعی کبد، کاهش التهاب و فیبروز (اسکار) کبدی شده و از تجمع چربی جلوگیری نماید. با این حال، جهت تأیید قطعی این یافته‌ها به مطالعات تکمیلی نیاز است.

در صورت تمایل به مصرف ویتامین E برای بیماری MASLD، پیش از هر اقدامی با پزشک متخصص یا متخصص تغذیه مشورت نمایید، زیرا مصرف این ویتامین برای تمام افراد ایمن نیست. به عنوان مثال، استفاده از آن برای بیماران مبتلا به فیبروز کبدی یا دیابت نوع ۲ توصیه نمی‌گردد. در صورتی که مصرف این مکمل برای شرایط شما مناسب باشد، پزشک متخصص بهترین دوز مصرفی را تعیین خواهد کرد.

اسیدهای چرب امگا ۳

اسیدهای چرب امگا ۳، چربی‌های مفیدی هستند که می‌توانند باعث کاهش التهاب و تقویت سیستم ایمنی شوند. روغن ماهی یکی از منابع غذایی غنی از امگا ۳ است. نتایج تحقیقات پیرامون تأثیر امگا ۳ بر MASLD ضد و نقیض است. برخی مطالعات حاکی از آن است که امگا ۳ ممکن است باعث کاهش چربی کبد شده و روند پیشرفت فیبروز در بیماران MASLD را کند یا حتی معکوس نماید. در مقابل، مطالعات دیگر ارتباط معناداری میان مصرف امگا ۳ و کاهش التهاب یا فیبروز کبدی نیافته‌اند.

بهترین رویکرد، دریافت امگا ۳ از طریق منابع طبیعی است. این منابع شامل ماهی‌های چرب، گردو، برخی دانه‌های گیاهی مانند بذرکتان و سبزیجات دارای برگ سبز تیره می‌باشند. در صورتی که نیاز بدن از طریق رژیم غذایی تأمین نگردد، مشورت با متخصص تغذیه جهت تجویز مکمل‌ها ضروری است.

بتاکاروتن

بتاکاروتن یک آنتی‌اکسیدان است که عمدتاً در کبد ذخیره می‌شود و در مواد غذایی نظیر هویج، گوجه‌فرنگی، هندوانه، انبه، کدو تنبل و آناناس یافت می‌گردد. سطح بتاکاروتن در افراد مبتلا به MASLD که دارای شاخص توده بدنی (BMI) بالای ۴۰ هستند، غالباً کمتر از افراد فاقد این بیماری است.

برخی شواهد علمی نشان می‌دهند که بتاکاروتن ممکن است به محافظت از سلول‌های کبدی در برابر آسیب، کاهش فیبروز و بهبود التهاب کمک کند؛ با این وجود، انجام پژوهش‌های بیشتر در این زمینه الزامی است.

لیکوپن

لیکوپن عمدتاً به عنوان آنتی‌اکسیدان موجود در گوجه‌فرنگی شناخته می‌شود، اما در میوه‌هایی نظیر زردآلو، طالبی، هلو، گریپ‌فروت صورتی و پاپایا نیز وجود دارد.

این ترکیب، یک آنتی‌اکسیدان قوی است که ممکن است خطر ابتلا به MASLD را کاهش داده و به کاهش چربی و التهاب کبد کمک کند. برخی تحقیقات به ارتباط احتمالی میان مصرف لیکوپن و بهبود فیبروز کبدی اشاره کرده‌اند.

کورکومین

کورکومین، آنتی‌اکسیدان فعال موجود در زردچوبه است. تحقیقات اولیه حاکی از آن است که کورکومین ممکن است در کاهش التهاب، تجمع چربی و فیبروز کبدی مؤثر باشد.

محصولاتی که با ادعای «پاکسازی» یا «سم‌زدایی» کبد عرضه می شوند

اگرچه استفاده از مکمل‌هایی با ادعای «پاکسازی» یا «سم‌زدایی» کبد ممکن است وسوسه‌انگیز به نظر برسد، اما مصرف این قبیل محصولات عموماً از نظر علمی مردود است. برخی از مکمل‌هایی که ادعای بهبود عملکرد کبد را دارند، می‌توانند در عمل آسیب‌رسان باشند. سایر موارد نظیر خار مریم (Milk thistle)، اگرچه معمولاً بی‌خطر هستند، اما اثربخشی بالینی آن‌ها در بهبود سلامت کبد به اثبات نرسیده است. درنتیجه مؤثرترین راهکار برای حفظ سلامت کبد، پایبندی به اصول خودمراقبتی و اتخاذ یک رژیم غذایی و سبک زندگی سالم است.

لزوم مشورت با تیم درمانی

توصیه می‌شود کادر درمان را در جریان تمامی مکمل‌های مصرفی خود قرار دهید؛ حتی مواردی که به نظر بی‌خطر می‌آیند. همچنین رعایت دقیق دوزهای تجویزشده الزامی است.

در نهایت باید تأکید کرد اگرچه ویتامین‌ها و مکمل‌های ذکر شده ممکن است پتانسیل بهبود سلامت کبد را در بیماران مبتلا به MASLD داشته باشند، اما به هیچ وجه یک درمان قطعی محسوب نمی‌شوند. مصرف هرگونه ویتامین یا مکمل در راستای سلامت کبد، صرفاً باید با نظارت و تأیید تیم پزشکی و به عنوان بخشی از برنامه درمانی جامع صورت پذیرد، نه به عنوان جایگزینی برای آن. از مصرف خودسرانه مکمل ها و ویتامین ها با دوزهای کنترل نشده جدا خودداری نمایید./ف.نوروزی فرد

«دکتر محمدجعفر دهزاد» دکترای تخصصی (PhD) تغذیه و رژیم درمانی، دانشکده تغذیه و علوم غذایی دانشگاه علوم پزشکی شیراز