کوآنزیم10Q که با نام‌هایCo Q10 یا یوبی‌کینون (Ubiquinone) نیز شناخته می‌شود، ترکیبی شبه‌ویتامینی و محلول در چربی است که به طور طبیعی در تمام سلول‌های بدن وجود دارد. این ماده نقش بسیار مهمی در تولید انرژی سلولی و محافظت از سلول‌ها در برابر آسیب‌های اکسیداتیو دارد. به همین دلیل در سال‌های اخیر به یکی از مکمل‌های پرکاربرد در حوزه تغذیه و سلامت تبدیل شده است.

نقش اصلی CoQ10 در بدن

CoQ10 بخش مهمی از زنجیره انتقال الکترون در میتوکندری است. در واقع این ترکیب در فرآیند تولید ATP که منبع اصلی انرژی سلول‌ها محسوب می‌شود، نقش کلیدی دارد. به همین دلیل بافت‌هایی که نیاز انرژی بالایی دارند مانند قلب، عضلات و مغز دارای مقادیر بیشتری از این کوآنزیم هستند. علاوه بر تولید انرژی، CoQ10 یک آنتی‌اکسیدان قوی نیز محسوب می‌شود. این ماده می‌تواند رادیکال‌های آزاد را خنثی کرده و از آسیب به غشای سلولی، پروتئین‌ها و DNA جلوگیری کند.

منابع غذایی

بدن انسان قادر است مقدار محدودی از CoQ10 را تولید کند، اما بخشی از آن نیز از طریق غذا دریافت می‌شود. مهم‌ترین منابع غذایی عبارت‌اند از:

• گوشت قرمز به‌ویژه دل و جگر
• ماهی‌های چرب مانند سالمون و ساردین
• مرغ
• مغزها و دانه‌ها
• روغن‌های گیاهی
• برخی سبزیجات مانند اسفناج و بروکلی

چرا سطح CoQ10 در بدن کم می‌شود؟

کاهش سطح این ماده می‌تواند به دلایل زیر باشد:

• افزایش سن
• استرس مزمن
• مصرف برخی داروها مانند استاتین‌ها
• بیماری‌های قلبی
• تغذیه نامناسب
• قرارگیری زیاد در معرض آلودگی

با افزایش سن، تولید طبیعی CoQ10 در بدن کاهش می‌یابد، به همین دلیل در برخی افراد استفاده از مکمل می‌تواند مفید باشد.

فواید مصرف مکمل CoQ10

1-سلامت قلب و عروق

مطالعات نشان داده‌اند CoQ10 می‌تواند به بهبود عملکرد قلب و کاهش علائم نارسایی قلبی کمک کند. همچنین ممکن است در کاهش فشار خون نقش داشته باشد.

2-کاهش عوارض داروهای استاتین

داروهای کاهنده کلسترول از گروه استاتین می‌توانند سطح CoQ10 را در بدن کاهش دهند. مصرف مکمل در برخی بیماران ممکن است به کاهش درد عضلانی مرتبط با این داروها کمک کند.

3-بهبود عملکرد ورزشی

از آنجا که CoQ10 در تولید انرژی نقش دارد، برخی تحقیقات نشان داده‌اند مصرف آن می‌تواند خستگی را کاهش داده و عملکرد ورزشی را بهبود دهد.

4-سلامت پوست و کاهش استرس اکسیداتیو

به دلیل خاصیت آنتی‌اکسیدانی، CoQ10 ممکن است در کاهش آسیب‌های ناشی از رادیکال‌های آزاد و روند پیری پوست نقش داشته باشد.

5-کاهش خستگی و افزایش انرژی

بسیاری از افراد بعد از ۲ تا ۳ هفته مصرف، افزایش انرژی و کاهش احساس ضعف روزانه گزارش می‌کنند.

6- تقویت سیستم ایمنی

با کاهش التهاب و استرس اکسیداتیو، CoQ10 می‌تواند به عملکرد بهتر سیستم ایمنی کمک کند.

7- کمک به بهبود سردردهای میگرنی

مطالعات نشان داده مصرف روزانه ۱۰۰ تا ۳۰۰ میلی‌گرم می‌تواند تعداد و شدت حملات میگرن را کاهش دهد

8-حمایت از سلامت باروری

تحقیقات روی زنان و مردان نشان داده که CoQ10 می‌تواندکیفیت تخمک، تحرک و سلامت اسپرم و شانس باروری را افزایش دهد.

دوز مصرفی

دوز مصرفی CoQ10 معمولاً بین 30 تا 200 میلی‌گرم در روز متغیر است و بسته به هدف مصرف و شرایط فرد ممکن است متفاوت باشد. این مکمل بهتر است همراه با غذاهای حاوی چربی مصرف شود تا جذب آن افزایش یابد.

عوارض احتمالی

CoQ10 به طور کلی مکملی ایمن محسوب می‌شود، اما در برخی افراد ممکن است عوارض خفیفی مانند موارد زیر ایجاد کند:

• ناراحتی گوارشی
• تهوع
• بی‌خوابی خفیف

همچنین ممکن است با برخی داروها مانند وارفارین تداخل داشته باشد؛ بنابراین مصرف آن باید با نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود.

   کوآنزیم Q10 ترکیبی مهم در متابولیسم انرژی و دفاع آنتی‌اکسیدانی بدن است. کاهش سطح این ماده با افزایش سن و برخی بیماری‌ها دیده می‌شود و در چنین شرایطی مصرف مکمل می‌تواند مفید باشد. با این حال، انتخاب دوز مناسب و ارزیابی نیاز فرد باید تحت نظر متخصص انجام گیرد./ف.نوروزی فرد

«فاطمه شفیعی» کارشناس ارشد تغذیه دانشکده تغذیه و علوم غذایی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز