آلرژی غذایی یک واکنش ایمنی بدن به پروتئین‌های موجود در برخی مواد غذایی است. این واکنش‌ها می‌توانند از علائم خفیف پوستی تا واکنش‌های شدید و تهدیدکننده حیات (آنافیلاکسی) متغیر باشند. شناخت آلرژن‌های رایج، نحوه تشخیص آنها از طریق برچسب مواد غذایی و رعایت نکات ایمنی در تهیه و مصرف غذا، کلید اصلی پیشگیری و مدیریت آلرژی‌های غذایی است. اگر بعد از خوردن مکرر یک ماده غذایی خاص، دچار خارش، کهیر، ورم یا حتی مشکلات گوارشی شوید، ممکن است شما به آلرژی غذایی مبتلا باشید. آلرژی غذایی زمانی اتفاق می‌افتد که سیستم ایمنی بدن به اشتباه پروتئین‌های موجود در یک ماده غذایی را به عنوان یک عامل مهاجم شناسایی کرده و به آن حمله می‌کند. این حمله با آزاد شدن موادی مانند هیستامین همراه است که باعث بروز علائم آلرژیک می‌شوند. در حالی که بسیاری از آلرژی‌ها در دوران کودکی بروز می‌کنند، اما آلرژی به برخی مواد غذایی می‌تواند در هر سنی ایجاد شود.

آلرژن‌های غذایی رایج:

در سراسر جهان، تعداد کمی از مواد غذایی مسئول بخش عمده‌ای از واکنش‌های آلرژی غذایی هستند. این مواد که به عنوان “آلرژن‌های اصلی” شناخته می‌شوند، معمولاً شامل موارد زیر هستند:

• شیر گاو: یکی از شایع‌ترین آلرژی‌ها در نوزادان و کودکان خردسال.
• تخم مرغ: پروتئین‌های موجود در سفیده و زرده تخم مرغ می‌توانند باعث واکنش شوند.
• بادام زمینی: این آلرژی اغلب شدید است و می‌تواند از دوران کودکی تا بزرگسالی ادامه یابد.
• آجیل درختی (Tree Nuts): شامل گردو، بادام، پسته، فندق، بادام هندی و … . آلرژی به یک نوع آجیل درختی، احتمال آلرژی به انواع دیگر را افزایش می‌دهد.
• ماهی: آلرژی به ماهی معمولاً در بزرگسالی شروع می‌شود و با مصرف انواع ماهی‌ها می‌تواند بروز کند.
• صدف‌داران (Crustaceans): مانند میگو، خرچنگ و لابستر. این آلرژی نیز اغلب در بزرگسالی دیده می‌شود.
• گندم: آلرژی به گندم با بیماری سلیاک (حساسیت به گلوتن) متفاوت است، هرچند هر دو به گندم مربوط می‌شوند.
• سویا: آلرژی به سویا در کودکان شایع‌تر است و ممکن است با آلرژی به شیر گاو همراه باشد.

نکات مهمی که باید به آن توجه کرد:

• حساسیت (Sensitivity) در مقابل آلرژی :(Allergy) مهم است که بین آلرژی واقعی (واکنش سیستم ایمنی) و حساسیت غذایی (مشکل در هضم یا عدم تحمل یک ماده غذایی) تفاوت قائل شویم. علائم حساسیت معمولاً گوارشی هستند و به ندرت تهدیدکننده حیات‌اند.
• آلرژی‌های پنهان: بسیاری از مواد غذایی فرآوری شده ممکن است حاوی آلرژن‌های اصلی به عنوان مواد تشکیل دهنده یا از طریق آلودگی متقاطع  (Cross-contamination) باشند.

حال مهم است که بدانیم چگونه آلرژن‌ها را شناسایی کنیم. اصلی ترین کار خواندن برچسب مواد غذایی  می باشد. قوانین جهانی و ملی الزام می‌کنند که آلرژن‌های اصلی باید به وضوح روی برچسب مواد غذایی ذکر شوند. به دنبال موارد زیر باشید:

• لیست مواد تشکیل دهنده: آلرژن‌های اصلی معمولاً با قلم پررنگ یا در یک بخش جداگانه با عنوان “حاوی…” یا “ممکن است حاوی…” ذکر می‌شوند.
• هشدار آلودگی متقاطع: عباراتی مانند “در کارخانه‌ای تولید شده که شیر و تخم مرغ نیز فرآوری می‌کند” یا “ممکن است اثری از بادام زمینی داشته باشد” هشدارهایی برای افراد مبتلا به آلرژی شدید هستند.

برای فرد مبتلا به آلرژی غذایی، “حذف آلرژن” به معنای “اجتناب دقیق و هوشیارانه” از آن ماده غذایی است. هیچ روش “درمانی” در خانه یا آشپزخانه برای از بین بردن آلرژن از غذای آماده وجود ندارد. اما در صنعت غذا، تلاش‌هایی برای کاهش پتانسیل آلرژی‌زایی مواد غذایی از طریق فرآیندهای خاص مانند حرارت، فیلتراسیون و... صورت می‌گیرد که این محصولات معمولاً با برچسب‌های خاص (مانند هیپوآلرژنیک) عرضه می‌شوند، هرچند همچنان نیازمند احتیاط هستند. مطالعه دقیق برچسب مواد غذایی هنگام خرید مهم‌ترین گام است. همه مواد تشکیل‌دهنده باید با دقت خوانده شوند. در کشورهای پیشرفته، آلرژن‌های اصلی (مانند شیر، تخم‌مرغ، بادام زمینی، آجیل درختی، سویا، گندم، ماهی، صدف) باید به صورت برجسته ذکر شوند. در خانه نیز استفاده از تخته گوشت، چاقو و ظروف جداگانه برای مواد غذایی آلرژی‌زا و سایر مواد غذایی و شستشوی دقیق تمام سطوح و وسایل پس از استفاده توصیه می شود.

در پایان می توان گفت که آلرژی‌های غذایی یک چالش جدی برای سلامت هستند، اما با آگاهی، دقت و رعایت نکات پیشگیرانه، می‌توان آن‌ها را به خوبی مدیریت کرد. شناخت آلرژن‌های اصلی، توانایی خواندن برچسب مواد غذایی و هوشیاری در مورد آلودگی متقاطع، ابزارهای کلیدی شما برای حفظ سلامتی و لذت بردن از غذایی ایمن هستند./ف.نوروزی فرد

"الهام باباعلی" کارشناس ارشد بهداشت و ایمنی موادغذایی دانشکده تغذیه و علوم غذایی

پایان خبر