بسته بندی فعال یکی از فناوری های مهم و جدید در صنعت غذا است که هدف آن کنترل عوامل فسادزا و افزایش ماندگاری مواد غذایی است. این فناوری با بهره گیری از ترکیبات ویژه، شرایط داخل بسته را به گونه ای تنظیم می کند که از رشد میکروارگانیسم ها، اکسیداسیون چربی ها، تغییر رنگ، بو و افزایش رطوبت جلوگیری شود.

انواع بسته بندی فعال:

• جاذب های اکسیژن: این سیستم ها با حذف اکسیژن باقیمانده در فضای بسته، از واکنش های اکسیداتیو و رشد میکروارگانیسم های هوازی جلوگیری می کنند.
• جاذب های رطوبت: جذب بخار آب اضافی در داخل بسته، به حفظ تردی محصولات خشک و جلوگیری از رشد میکروارگانیسم ها کمک میکند.
• بسته بندی های دارای مواد ضد میکروبی: این مواد که در درون یا بر روی بسته بندی قرار می گیرند، با آزادسازی ترکیباتی خاص، رشد باکتری ها و قارچ ها را مهار می کنند.
• بسته بندی های آنتی اکسیدانی: با آزادسازی آنتی اکسیدان ها، از اکسیداسیون چربی ها و سایر ترکیبات حساس به اکسیداسیون جلوگیری کرده و عمر مفید محصول را افزایش می دهند.
• تنظیم کننده های دی اکسیدکربن: این بسته بندی ها می توانند دی اکسیدکربن را به داخل بسته آزاد کرده یا از آن جذب کنند، که این امر بر رشد میکروارگانیسم ها و سرعت تنفس میوه ها و سبزیجات تأثیر می گذارد.
• بسته بندی های مبتنی بر نانوذرات: استفاده از نانوذرات با خواص ضد میکروبی، آنتی اکسیدانی و یا مانع کنندگی بالا، پتانسیل افزایش چشمگیر عملکرد بسته بندی را داراست.

مزایای بسته بندی فعال برای مصرف کنندگان:

• افزایش عمر مفید مواد غذایی: دسترسی به محصولات تازه برای مدت طولانی تر.
• کاهش ضایعات: کاهش هزینه های خانوار ناشی از دور ریز غذا.
• کاهش نیاز به نگهدارنده های شیمیایی: مصرف غذاهای سالم تر و طبیعی تر.
• افزایش ایمنی و کاهش خطر مسمومیت غذایی: اطمینان از سلامت محصول از زمان تولید تا مصرف.

نمونه های موجود در بازار ایران:

• بسته بندی مرغ و گوشت با پد جاذب: برای جذب مایعات و حفظ تازگی.
• بسته بندی قهوه با جذب کننده اکسیژن: حفظ عطر و طعم قهوه.
• نان ها و شیرینی های دیرکپک زن: با استفاده از افزودنی های طبیعی یا ضد میکروبی در بسته بندی.
• میوه های برش خورده با قهوه ای شدن کمتر: با استفاده از بسته بندی هایی که مانع اکسیداسیون آنزیمی می شوند.
• آجیل و تنقلات با بسته های چند لایه مقاوم: حاوی لایه های که مانع ورود اکسیژن و نور شده و کیفیت محصول را حفظ می کنند.

در پایان می توان گفت که بسته بندی فعال با نقش مؤثر در کنترل عوامل فساد، امروزه یکی از روش های کلیدی برای حفظ کیفیت و افزایش ایمنی مواد غذایی به شمار می رود. استفاده از آن در صنایع غذایی رو به افزایش است و انتظار می رود جایگاه بیشتری نیز در آینده پیدا کند./ف.نوروزی فرد

«الهام باباعلی» کارشناس ارشد بهداشت و ایمنی موادغذایی دانشکده تغذیه و علوم غذایی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز