پروبیوتیک‌ها میکروارگانیسم‌های زنده‌ای هستند که می‌توانند اثرات مفیدی بر بدن یا درون آن داشته باشند. بدن هر انسان محل زندگی تریلیون‌ها میکروارگانیسم است که با ما زندگی می‌کنند و به پشتیبانی از عملکرد بدن و سلامت ما کمک می‌کنند. همه میکروب‌هایی که ممکن است حمل کنیم برای ما مفید نیستند.برخی از انواع میکروب‌ها می‌توانند مضر باشند. اما میکروب‌های مفید، مانند پروبیوتیک‌ها، به کنترل انواع بالقوه مضر کمک می‌کنند.

محصولات پروبیوتیک حاوی انواع منتخب و مفیدی از میکروب‌ها هستند که به جمعیت‌های موجود در بدن شما اضافه می‌شوند تا آن جوامع را تقویت کنند. بسیاری از پروبیوتیک‌ها مکمل‌های خوراکی هستند که برای مصرف در دستگاه گوارش شما طراحی شده‌اند. هدف آن‌ها پیشگیری و درمان دیس‌بیوز - عدم تعادل یا کمبود میکروب‌های مفید در میکروبیوم شما است. وقتی آن‌ها کار می‌کنند، میکروب‌ها روی بدن شما یا در بدن شما ساکن می‌شوند و به جمعیت‌هایی که از قبل در آنجا زندگی می‌کنند، می‌افزایند. با این حال، همه پروبیوتیک‌ها یکسان نیستند. انواع مختلف میکروب‌ها در بدن شما عملکرد متفاوتی دارند، بنابراین انواع مختلف ممکن است برای وضعیت شما بهتر یا بدتر باشند.

چه زمانی پروبیوتیک‌ها توصیه می‌شوند؟

اگر علائم دیس‌بیوز، در دستگاه گوارش خود دارید، ممکن است پروبیوتیک‌ها برای کمک به بازگرداندن تعادل میکروبیوم شما توصیه شود. اگر اخیراً بیماری یا درمانی داشته‌اید که میکروبیوم شما را تضعیف کرده است، پزشک یا مشاور تغذیه شما ممکن است پروبیوتیک‌ها را برای کمک به بازسازی آن پیشنهاد کند. به عنوان مثال، ممکن است پس از اتمام دوره آنتی‌بیوتیک، مصرف یا استفاده از پروبیوتیک‌ها را پیشنهاد کند.

برخی افراد برای حفظ سلامت عمومی خود روزانه یک مکمل پروبیوتیک مصرف می‌کنند. اگر مستعد ابتلا به مشکلات سلامت روده هستید و متوجه شده‌اید که این مکمل به شما کمک می‌کند، ممکن است بخواهید این کار را انجام دهید. یک میکروبیوم روده سالم می‌تواند ایمنی کلی شما را تقویت کند، التهاب را کاهش دهد و به منظم نگه داشتن روده‌های شما کمک کند. عوامل روزمره مانند استرس و انتخاب‌های غذایی می‌توانند میکروبیوم روده شما را کاهش دهند.

کدام پروبیوتیک‌ها مؤثر هستند؟

برای اینکه یک پروبیوتیک برای سلامتی شما مفید باشد، باید:

• از نوعی باشد که فواید آن برای بدن شما اثبات شده باشد.
• به شکلی باشد که مصرف یا استفاده از آن برای بدن شما بی‌خطر باشد.
• حاوی میکروب‌های زنده‌ای باشد که از فرآیند تجاری جان سالم به در برده‌اند.
• قادر به زنده ماندن در طول مسیر از طریق دستگاه گوارش شما باشد (اگر پروبیوتیک خوراکی باشد).

برخی از پروبیوتیک‌هایی که اغلب مورد مطالعه و توصیه قرار گرفته‌اند عبارتند از:

• سویه‌های لاکتوباسیلوس، شامل L. acidophilus، L. rhamnosus، L. casei و L. plantarum.
• سویه‌های بیفیدوباکتریوم، شامل Bifidobacterium longum و Bifidobacterium breve.

این محصولات همگی بدون نسخه (OTC)، در فروشگاه‌های مواد غذایی، داروخانه‌ها و فروشگاه‌های لوازم بهداشتی و درمانی موجود هستند. آن‌ها به صورت مکمل‌های غذایی (کپسول، مایع یا پودر) یا به صورت لوسیون یا کرم موضعی برای مصارف مختلف عرضه می‌شوند. ارائه دهنده خدمات درمانی شما می‌تواند به شما در انتخاب یک محصول خوب برای رفع نیازهایتان کمک کند.

همچنین می‌توانید پروبیوتیک‌ها را در مقادیر کمتر از غذاها و نوشیدنی‌های تخمیر شده، از جمله موارد زیر دریافت کنید:

• ماست و کفیر
• پنیر کاتیج
• کلم ترش یا کیمچی
• ترشی و آب ترشی

غذاها و نوشیدنی‌های تخمیر شده یکی از راه‌های ورود پروبیوتیک‌های بیشتر به دستگاه گوارش شما هستند. با این حال، فرآوری مواد غذایی گاهی اوقات می‌تواند این پروبیوتیک‌های طبیعی را از بین ببرد.

فواید بالقوه پروبیوتیک‌ها برای سلامتی چیست؟

میکروب‌های مفیدی که در قسمت‌های مختلف بدن ما زندگی می‌کنند، به روش‌های مختلفی به ما کمک می‌کنند. یکی از مهم‌ترین راه‌ها، مبارزه با انواع مضرتر باکتری‌ها، قارچ‌ها، ویروس‌ها و انگل‌هایی است که ممکن است بخواهند با ما زندگی کنند. پروبیوتیک‌ها، در تئوری، در کنار میکروب‌های مفید شما مبارزه می‌کنند.

بسیاری از محصولات پروبیوتیک با باکتری‌ها و مخمرهای مفید به منظور پیشگیری یا بهبودی از عفونت‌های باکتریایی یا مخمری در قسمت‌های مختلف بدن شما تجویز شوند. در صورت داشتن سابقه عفونت، پزشک ممکن است استفاده از این محصولات را به صورت پیشگیرانه یا استفاده از آن‌ها را برای کمک به بازیابی میکروبیوم شما پس از درمان با آنتی‌بیوتیک‌ها پیشنهاد کند.

پروبیوتیک‌های خوراکی ممکن است فواید بسیار دیگری نیز داشته باشند. میکروبیوم روده شما - جامعه میکروب‌های ساکن در دستگاه گوارش شما - نقش پیچیده‌ای در سیستم گوارش شما و بسیاری از سیستم‌های دیگر بدن ایفا می‌کند. در دستگاه گوارش شما، ما می‌دانیم که یک میکروبیوم روده سالم:

• به تجزیه و جذب برخی مواد مغذی و داروها کمک می‌کند.
• مواد مغذی مهم دیگری را به عنوان فرآورده‌های جانبی تولید می‌کند.
• به تجزیه و بازیافت صفرا پس از هضم کمک می‌کند.
• به آموزش سیستم ایمنی بدن شما برای شناسایی و حذف میکروب‌های مضر کمک می‌کند.

همچنین می‌دانیم که یک میکروبیوم روده ناسالم - میکروبیومی که در آن تعداد میکروب‌های مضر از انواع مفید بیشتر است - می‌تواند در انواع بیماری‌های مزمن دستگاه گوارش، از جمله موارد زیر نقش داشته باشد:

• عفونت‌های باکتریایی مزمن مانند هلیکوباکتر پیلوری و کلستریدیوم دیفیسیل.
• رشد بیش از حد باکتری‌های روده کوچک (SIBO).
• بیماری‌های التهابی روده، مانند کولیت اولسراتیو و بیماری کرون.
• مشکلات گوارشی عمومی، مانند یبوست، نفخ و سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS).

مصرف پروبیوتیک‌های خوراکی ممکن است به پیشگیری یا درمان این بیماری‌ها کمک کند، اگرچه نتایج ممکن است متفاوت باشد. اما، فراتر از دستگاه گوارش، می‌دانیم که میکروبیوم روده شما با مغز و سیستم عصبی، سیستم ایمنی و سیستم غدد درون ریز شما نیز در تعامل است. برخی محققان معتقدند که سلامت میکروبیوم روده شما ممکن است بر بسیاری از جنبه‌های سلامت کلی شما، از جمله موارد زیر، تأثیر بگذارد:

• خلق و خو و تحمل درد.
• تیزبینی ذهنی و خستگی.
• التهاب و پاسخ ایمنی.
• متابولیسم، قند خون و ذخیره چربی.

آیا پروبیوتیک‌ها می‌توانند باعث اسهال، یبوست یا درد معده شوند؟

بسیاری از افراد برای کمک به تسکین اسهال، یبوست یا درد معده پروبیوتیک مصرف می‌کنند. در دراز مدت، پروبیوتیک‌ها باید سلامت کلی روده شما، از جمله نظم روده و هضم شما را بهبود بخشند و ناراحتی را کاهش دهند. اما در کوتاه‌مدت، ممکن است معرفی پروبیوتیک‌های جدید بتواند علائم مشابهی را ایجاد کند، به خصوص اگر دوز زیادی مصرف می‌کنید یا اگر روده شما به طور کلی حساس است.

بسیاری از پروبیوتیک‌ها یک محصول جانبی به نام اسیدهای چرب زنجیره کوتاه در روده شما تولید می‌کنند. این محصولات جانبی فواید زیادی برای سلامت روده شما دارند، اما هجوم ناگهانی آن‌ها می‌تواند باعث اسهال موقت شود. سایر پروبیوتیک‌ها به عنوان محصولات جانبی، گازهایی را در روده شما تولید می‌کنند. اگر به طور ناگهانی بیشتر از حد معمول از آن‌ها داشته باشید، ممکن است متوجه افزایش نفخ و گاز در طول هضم شوید. این علائم باید ظرف چند روز برطرف شوند.

بهترین راه برای مصرف پروبیوتیک چیست؟

می‌توانید پروبیوتیک‌ها را به عنوان مکمل مصرف کنید یا آن‌ها را از طریق غذاها و نوشیدنی‌های تخمیر شده دریافت کنید. هر دو رویکرد فوایدی دارند. به طور کلی، منابع غذایی و نوشیدنی ممکن است به حمایت از طیف وسیع‌تری از میکروب‌ها در زیست‌بوم شما کمک کنند، که برای سلامت کلی شما مفید است. برخی از غذاها همچنین حاوی پری‌بیوتیک‌ها هستند - فیبرهایی که پروبیوتیک‌ها را تغذیه می‌کنند و به رشد آن‌ها کمک می‌کنند.

اگر می‌خواهید یک مشکل خاص را درمان کنید، ممکن است بخواهید یک مکمل پروبیوتیک خاص را که ارائه دهنده خدمات درمانی شما برای آن منظور توصیه کرده است، مصرف کنید. یک مکمل معمولاً دوز بالاتری از پروبیوتیک‌ها را نسبت به منابع غذایی ارائه می‌دهد. آن را طبق توصیه روی برچسب مصرف کنید. برخی از پروبیوتیک‌ها با غذا بهتر عمل می‌کنند و برخی دیگر با معده خالی. برای بهترین نتیجه، اکثر آن‌ها باید روزانه مصرف شوند.

تحقیقات زیادی در مورد فواید بالقوه پروبیوتیک‌ها در حال انجام است و نتایج اولیه امیدوارکننده هستند. محصولات مختلف پروبیوتیک ممکن است به بهبود سلامت پوست یا سلامت روده شما کمک کنند و به طور کلی ایمنی شما را تقویت کنند. اگرچه ممکن است آن‌ها راه حل کامل برای مشکلات سلامتی شما نباشند، اما ممکن است بخش مهمی از پازل را ارائه دهند. از پزشک و مشاور تغذیه خود در مورد مصرف پروبیوتیک‌ها سوال کنید. آن‌ها می‌توانند به شما در انتخاب بهترین مورد برای شما کمک کنند، ایمنی شما را تضمین کنند و نتایج شما را زیر نظر داشته باشند./ف.نوروزی فرد

«دکتر محمد علی محسن‌پور» دکترای تحصصی تغذیه، گروه تغذیه جامعه، دانشکده تغذیه و علوم غذایی دانشگاه علوم پزشکی شیراز