پوکی استخوان یک بیماری شایع و خاموش است که در آن تراکم و استحکام استخوان‌ها به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند و استخوان‌ها شکننده می‌شوند؛ به‌طوری که حتی زمین‌خوردن‌های ساده یا فشارهای روزمره می‌تواند باعث شکستگی شود. این بیماری اغلب تا زمان بروز شکستگی علامت مشخصی ندارد و به همین دلیل «بیماری خاموش» نامیده می‌شود. بر اساس مطالعات انجام‌شده در ایران، حدود ۴۶ درصد زنان و ۲۸ درصد مردان بالای ۵۰ سال به پوکی استخوان مبتلا هستند و سالانه بیش از ۱۷۰ هزار شکستگی مرتبط با پوکی استخوان در کشور رخ می‌دهد. شکستگی‌های ناشی از پوکی استخوان می‌توانند باعث درد مزمن، ناتوانی حرکتی، کاهش کیفیت زندگی و افزایش هزینه‌های درمان شوند. شواهد علمی نشان می‌دهد که تغذیه مناسب از دوران کودکی تا سالمندی نقش اساسی در پیشگیری از پوکی استخوان و کاهش خطر شکستگی‌ها دارد.

دریافت کافی کلسیم و ویتامین D مهم‌ترین پایه تغذیه‌ای برای حفظ سلامت استخوان‌هاست. برای عموم مردم، مصرف منظم لبنیات مانند شیر، ماست و پنیر ساده‌ترین و در دسترس‌ترین راه تأمین کلسیم محسوب می‌شود و بسیاری از این محصولات با ویتامین D غنی شده‌اند. علاوه بر لبنیات، مصرف ماهی‌های چرب، و سبزیجات برگ سبز می‌تواند به تأمین ریزمغذی‌های مورد نیاز استخوان کمک کند. همچنین میوه‌ها و سبزیجات به دلیل داشتن پتاسیم، منیزیم، ویتامین C و ویتامین K نقش حمایتی در سلامت استخوان دارند. در مقابل، مصرف زیاد نمک، نوشیدنی‌های کافئین‌دار و الکل می‌تواند باعث افزایش دفع کلسیم از بدن شود و بهتر است در حد اعتدال مصرف شوند.

پوکی استخوان یک مشکل مهم سلامت عمومی در ایران است که می‌تواند پیامدهای جدی جسمی، روانی و اقتصادی به همراه داشته باشد، اما خبر خوب این است که بخش قابل توجهی از آن قابل پیشگیری است. تغذیه سالم و متعادل، به‌ویژه مصرف منظم لبنیات و دریافت کافی کلسیم و ویتامین D، در کنار سبک زندگی فعال، می‌تواند به حفظ استحکام استخوان‌ها در طول زندگی کمک کند. افزایش آگاهی عمومی درباره تغذیه سالم نه‌تنها خطر پوکی استخوان را کاهش می‌دهد، بلکه سرمایه‌گذاری مؤثری برای سلامت و کیفیت زندگی در سنین بالاتر محسوب می‌شود./ف.نوروزی فرد

«راضیه سادات طبائی فرد»، کارشناس ارشد علوم تغذیه دانشکده تغذیه و علوم غذایی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز