کودکی و نوجوانی که سال‌های حضور در مدرسه را در برمی‌گیرد، سنین بسیار با اهمیت در مسیر رشدی هر فرد می‌باشد. در این سنین، هم رشد جسمانی و هم رشد اجتماعی کودکان و نوجوانان سرعت بالایی به خود می‌گیرد. یکی از تغییرات مهم، شکل‌گیری عادات غذایی کودکان است. در این سن اثر دوستان و همسالان بر رفتار کودکان می‌تواند باعث بدغذایی و امتناع از دریافت مواد غذایی مفید و درخواست مواد غذایی نامناسب از جهت تغذیه‌ای شود. اولین راهکار مقابله با این چالش‌ها، اصلاح رفتار اعضای خانواده می‌باشد. پدر و مادر باید دقت داشته باشند که در این سنین با کودک خود برای اصلاح دریافت غذا جدل نداشته باشند که این جدل می‌تواند اثرات معکوس داشته باشد. به‌علاوه، تزئین و طعم غذا نیز می‌تواند به مصرف غذاهای مفید در کودکان کمک کند.

1- مواد غذایی گوشتی نمی‌خورند.

گاهی اوقات پیش می‌آید که کودکان به خوردن گوشت علاقه نشان نمی‌دهند یا حتی از خوردن آن امتناع می‌کنند. مصرف گوشت، با توجه به داشتن پروتئین‌های با کیفیت، روی و آهن جهت رشد و کمک به یادگیری بسیار با اهمیت می‌باشد. مادران باید دقت کنند که می‌توانند گوشت را به صورت چرخ‌کرده در غذاهای مورد علاقه کودک یا به صورت غذاهایی مانند ماکارونی، همبرگر و کباب خانگی در رژیم غذایی فرزند خود بگنجانند.

2- شیر و لبنیات دوست ندارند.

مصرف شیر و لبنیات در حد مقادیر توصیه شده، به رشد کافی و رسیدن به حداکثر تراکم استخوانی کمک می‌کند. اگر کودک تمایلی به مصرف شیر ندارد، والدین می‌توانند شیر را به صورت طعم‌دار به کودک بدهند. البته باید دقت کنند که از ارائه شیرهای طعم‌دار صنعتی به مقدار زیاد خودداری شود و سعی شود شیر با میوه‌ها (مثل شیرموز یا شیرتوت فرنگی) یا کاکائو در خانه ترکیب شود. شیرهای طعم‌دار صنعتی مقدار قند بالا داشته و برای سلامت کودک مضر است. در کنار این، از دسرهای خانگی حاوی شیر مثل فرنی، شیربرنج یا ..... نیز می‌توان استفاده کرد.

ماست و کشک را نیز می‌توان همراه با وعده‌های غذایی یا به صورت میان‌وعده به کودک داد. اغلب کودکان پذیرش بهتری برای ماست یا کشک دارند. میان‌وعده مورد علاقه کودکان بستنی است. با توجه به ترکیبات بستنی، دقت شود که در مصرف آن زیاده روی نشود.

3- سبزی‌ها را از غذا جدا می‌کنند.

سبزی خام یا حتی به صورت پخته در بعضی غذاها توسط کودکان کنار گذاشته  می‌شود. مادران می‌توانند با سبزیجات اقدام به تزیین غذا کنند یا آن‌ها را به صورت پوره و همراه با ادویه‌ها در غذا بگنجانند.

4- شکلات و شیرینی زیاد می‌خورند.

مصرف بدون کنترل شکلات و شیرینی کودک را بی اشتها می‌کند و حس سیری کاذب می‌دهد، در نتیجه هنگام وعده غذایی کودک غذا را کامل نمی‌خورد. والدین بهتر است شکلات و شیرینی را در دسترس و در معرض دید کودکان قرار ندهند و برای مصرف این مواد خوراکی حتما برنامه داشته باشند و مصرف آن ها کنترل شود. یک مورد مهم این است که والدین دقت کنند شکلات و شیرینی را به صورت جایزه یا برای آرام کردن کودک هنگام بی‌قراری به او ندهند.

5- تنقلات بدون ارزش تغذیه ای یا هله هوله میخورند.

تنقلات بدون ارزش تغذیه‌ای معمولا در رنگ و بسته‌بندی جذاب و با طعم‌های شدید تولید می‌شود. تمام این موارد کودک را جذب می‌کنند. تنقلات مانند چیپس و پفک، با توجه به میزان نمک بالا ذائقه کودک را دچار اختلال می‌کنند و همینطور با توجه به داشتن مقدار چربی بالا سیری کاذب به کودک می‌دهند. مقدار بالای روغن این مواد منجر به چاقی در کودکان می‌شود. آب میوه‌ها، نوشابه و نوشیدنی‌های صنعتی شیرینی بالایی داشته و قند بالای آن‌ها برای سلامتی کودک مضر است. از طرفی رنگ‌های خوراکی می‌توانند اختلالات نامطلوبی را ایجاد کنند.

والدین بهتر است تا حد ممکن از تهیه‌کردن این موارد پرهیز کنند و این موارد به صورت معمول در خانه نگهداری نشود. خانواده‌ها می‌توانند انواع تنقلات سنتی مانند نخودچی و کشمش، گردو، بادام، پسته، گندم برشته، برنجک، عدس برشته شده، توت خشک، انجیر خشک و میوه های خشک را تهیه کنند و آبمیوه‌های خانگی را در منزل برای کودکان آماده کنند./ف.نوروزی فرد

«دکتر محمد علی محسن‌پور» دکترای تخصصی تغذیه، گروه تغذیه جامعه، دانشکده تغذیه و علوم غذایی دانشگاه علوم پزشکی شیراز